Zašto ne koristim pitanje: Šta te sprečava da to uradiš?

Pitanje Šta te sprečava da to uradiš? je osuđujuće i ne uklapa se u okvir visokih stručnih i etičkih standarda u coachingu i mentorstvu. Ukratko rečeno, to je razlog zašto ga ne koristim i ne preporučujem na svojim edukacijama.

Profesionalni coaching je vrlo dobronamerna metodologija, usmerena na talente, snage i mogućnosti, bez negiranja unutrašnjih i spoljašnjih prepreka za ostvarivanje važnih ciljeva klijenta. Mnoge studije pokazuju da je upravo ovakav pristup najefikasniji.

Metodologija je specifična zbog partnerskog odnosa, u kojem coach ima odgovornost za proces (koristi kompetencije, modele, tehnike i alate), a klijent za sadržinu procesa (donosi odluke samostalno, sam/-a bira šta uči i kako to primenjuje).

U komunikaciji s mnogim coachevima i mentorima, primetila sam da neki od njih imaju problem da zadrže coach poziciju i ispune uslove koje propisuje EMCC Global okvir profesionalne prakse i/ili ICF okvir kompetencija.

Iako možda poznaju principe obrazovanja odraslih i činjenicu da je odrasla osoba otvorena da nauči samo ono što sama izabere i čemu vidi praktičnu primenu, ima coacheva koji vrše pritisak na klijente, bilo kroz savetovanje, sugestivna pitanja, usmeravanje ka zadatim zaključcima ili osuđivanje koje izražavaju verbalno i/ili neverbalno.

Pravila za profesionalni coaching i mentorstvo

Coaching i razvojno mentorstvo počiva na pravilima koja su obavezujuća za praktičare:

Poštovanje autonomije klijenta kao uslov za coaching i mentorstvo

Klijent ima slobodu, pravo i sposobnost da istražuje svoju situaciju i pronalazi svoje odgovore. On ili ona je jedini vlasnik svojih odluka i procesa, dok je coach i mentor samo facilitator tog procesa.

Bilo kakvo mešanje coacha u odluke klijenta o njegovom ili njenom životu, karijeri, zdravlju - predstavlja kršenje ovog pravila, narušava profesionalne granice s klijentom i pretvara rad s klijentom u nešto što nije coaching i mentorstvo.

Klijent je ekspert za svoj život

Coach (i razvojni mentor) je ekspert za proces promene i način razmišljanja (u Coaching Plus školi zato učimo o Teoriji promene, Procesu transformativnog učenja i Principima učenja odraslih), dok je klijent ekspert za sadržinu procesa. Zato coach ne nameće, čak i ne pominje šta misli da je možda pametno, ispravno ili dobro za klijenta (u literaturi ćete pronaći izraz "neutralna pozicija").

S druge strane, klijent može doneti odluku da preduzme neki korak koji plaši coacha (na primer da se za mesec dana preseli u Luksemburg i počne sve ispočetka). Poštujući autonomiju klijenta i njegovu ekspertizu za sadržinu procesa, coach podržava klijenta da istraži tu ideju. U slučaju da coach ima potrebu da disciplinuje klijenta i nameće svoje ideje, grubo krši etički kodeks i u obavezi je da u što kraćem roku zakaže superviziju da bi radio na prevazilaženju tog ponašanja.

Coach se prilagođava klijentu, a ne obrnuto

Klijenti dolaze u različitim fazama promene na coaching. Kada je klijent tek na početku razmišljanja o karijernoj promeni, coach mora prilagoditi svoj pristup. Kada bi svakog klijenta, koji pomene promenu karijere, coach usmeravao ka konkretnim koracima koji donose vidljivu promenu, to bi bilo kao u izreci da "osoba koja ima samo čekić, svuda vidi samo eksere".

Coaching služi klijentu da produbi razumevanje sebe, dođe do važnih uvida i učenja i novih ideja

Coach zauzima stav početnika (Not-Knowing Position), koristi radoznalost kao lični kapacitet i podržava klijenta da povećava samosvest. Ohrabruje ga da menja navike u razmišljanju ako klijent otkrije da je određena navika u razmišljanju upravo prepreka koju želi prevazići. Na primer, klijent može ponavljati rečenicu: Kad god nešto važno započinjem, sve se uroti protiv mene. Coach može primeniti neosuđujući stav prema klijentu, prihvatiti da je to istina i predložiti da zajedno istraže šta je klijentu potrebno da bi ipak započeo nešto što mu je bitno.

Klijent ima pravo na otpore i sopstveni tempo

Jedan od najčešćih kamena spoticanja koji je mnogim coachevima doneo razočarenje (ali istovremeno i priliku za profesionalno i lično sazrevanje) jeste činjenica da coach i mentor nikoga ne može usmeriti ili na nešto naterati. Zapravo, neprikladno ponašanje coacha i mentora izaziva jači otpor klijenta koji tada počinje da pruža i coachu, a ne samo procesu promene.

Kada coach i mentor prihvati svoju profesionalnu ulogu i poziciju kakva jeste, tek tada može graditi odnos poverenja s klijentom u kojem se događa pravi coaching koji donosi rezultate. Coach i klijent zajedno kreiraju prostor psihološke sigurnosti za klijentovu duboku samorefleksiju. Šta će klijent uraditi sa svojim učenjem iz tog procesa, hoće li nastaviti sa refleksijom i unutrašnjom promenom (na primer promenom odnosa prema svetu koji sada više ne doživljava kao neprijateljsko mesto) ili će preduzeti neke konkretne korake, u potpunosti je u rukama klijenta.

EMCC Global i ICF okvir za razvoj profesionalne prakse

U profesionalnom coachingu i mentorstvu sve počinje od načina razmišljanja praktičara. Vodeće međunarodne strukovne organizacije imaju svoje okvire stručnih standarda u kojima to propisuju.

European Mentoring and Coaching Council - EMCC Global govori o Coaching Presence kroz temeljne standarde Razumevanje sebe, Posvećenost ličnom razvoju, Izgradnja odnosa. Fokus je na tome kako coach i mentor razmišlja dok je u sesiji s klijentom, a ne samo šta radi.

International Coaching Federation - ICF govori o Maintains Presence, odnosno o sposobnosti coacha da bude potpuno prisutan s klijentom, koristeći radoznalost, fokusiranost, otvorenost, samoregulaciju i samouvrenost u radu sa svime što se pojavljuje u razgovoru.

Coaching pitanja za završetak sesije

Umesto da klijenta na kraju razgovora pitate šta ga sprečava da ostvari to što želi, bolje je postaviti neosuđujuće coaching pitanje poput:

Koje unutrašnje resurse i snage, koje si danas prepoznao kod sebe, biraš da aktiviraš kako bi podržao svoju odluku?

Još bolje, otvorite potpuno novi prostor za samorefleksiju s kojom će klijent nastaviti i nakon završetka sesije:

Koje unutrašnje resurse i snage, koje si danas prepoznao kod sebe, biraš da aktiviraš?

Klijenta redovno zatražite povratnu informaciju, kako u toku evaluacije na kraju sesije, tako i u vezi s vašim pristupom. Na taj način gradite odnos poverenja i omogućavate zajednički rast i učenje.